4 नोव्हेंबर 1934 रोजी बडोदा येथे त्यांचा जन्म झाला. त्यांचे मूळ नाव विजू जयवंत होते. वडील दत्तात्रेय जयवंत हे थिऑसॉफिकल सोसायटीशी संबंधित होते. मुंबई विद्यापीठातून अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्राचे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर त्यांनी नाट्यक्षेत्रात प्रवेश केला. पुढे दिल्लीतील राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयात इब्राहिम अल्काझी आणि मर्झबान यांच्याकडून त्यांनी नाट्यप्रशिक्षण घेतले.
नाट्यक्षेत्रात त्यांना प्रेमाने ‘बाई’ म्हणून ओळखले जात असे. सुरुवातीला त्यांनी मुंबई मराठी साहित्य संघाच्या नाट्यशाखेत अभिनेत्री म्हणून काम केले. त्यानंतर दिग्दर्शनाच्या माध्यमातून त्यांनी मराठी रंगभूमीवर स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.
मराठीतील प्रायोगिक रंगभूमी मजबूत करण्यात त्यांचा मोठा वाटा होता. त्यांनी श्रीराम लागू आणि विजय तेंडुलकर यांच्यासह ‘रंगायन’ ही चळवळ उभी केली. या माध्यमातून आशयप्रधान आणि दर्जेदार नाटकांची नवी परंपरा निर्माण झाली.
‘हमीदाबाईंची कोठी’, ‘मला उत्तर हवंय’, ‘एका घरात होती’, ‘संध्याछाया’, ‘जास्वंदी’, ‘अखेरचा सवाल’, ‘बॅरिस्टर’, ‘सावित्री’, ‘पुरुष’ आणि ‘वाडा चिरेबंदी’ यांसारख्या अनेक गाजलेल्या नाटकांचे त्यांनी दिग्दर्शन केले. अनेक नाटकांमध्ये त्यांनी अभिनयही केला.
विजया मेहता यांनी केवळ नाटकांचे दिग्दर्शन केले नाही, तर अनेक कलाकारांना घडवण्याचेही महत्त्वाचे काम केले. नाना पाटेकर, रीमा लागू, अशोक सराफ, सुहास जोशी, नीना कुळकर्णी, विक्रम गोखले, भारती आचरेकर, वंदना गुप्ते आणि इतर अनेक कलाकार त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली घडले.
त्यांनी रंगभूमीवर शिस्त, तयारी आणि अभ्यास यांना विशेष महत्त्व दिले. कलाकाराने भूमिका समजून घेणे, नियमित तालमी करणे आणि पात्राचे मानसशास्त्र जाणून अभिनय करणे, ही कार्यपद्धती त्यांनी अनेक पिढ्यांमध्ये रुजवली.
त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्यातही अनेक चढ-उतार आले. अभिनेत्री दुर्गा खोटे यांचे पुत्र हरीन खोटे यांच्याशी त्यांचा पहिला विवाह झाला. त्यानंतर हरीन खोटे यांच्या निधनानंतर त्यांनी फारोख मेहता यांच्याशी पुनर्विवाह केला. त्यांना तीन अपत्ये आहेत.
विजया मेहता यांचे योगदान केवळ मराठी रंगभूमीपुरते मर्यादित राहिले नाही. त्यांनी कलाकार, लेखक आणि दिग्दर्शकांची संपूर्ण पिढी घडवली. त्यांच्या जाण्याने मराठी नाट्यविश्वातील एक महत्त्वाचे पर्व संपले असले, तरी त्यांचे कार्य आणि विचार कायम स्मरणात राहतील.
अधिक बातम्या वाचण्यासाठी येथे क्लिक करा.
Related Posts
मी मराठी मनोरंजन क्षेत्रातील नवीन चित्रपट, सिरीयल्स आणि सोशल मीडियावर ट्रेंड होणाऱ्या घडामोडींवर खास लेखन करते. अचूक माहिती आणि वाचकांना समजेल अशा सरळ शैलीत रिपोर्टिंग करणं हे माझं प्राधान्य आहे.